Þingmannaförin 1906 og konungskoman 1907
Kristján konungur IX sá sem hafði fært Íslendingum stjórnarskrána 1874 og eftir langt þóf fallist á þingræði í Danmörku 1901, féll frá í janúar 1906, þegar heimastjórn hafði staðið á Íslandi nær tvö ár. Dánarfregn hans barst til Íslands með loftskeyti – sæsíminn var þá enn ekki kominn – svo að Hannes Hafstein átti þess kost að fylgja konungi til grafar.
Sonur Kristjáns tók við ríki sem Friðrik VIII. Hann hafði áratugum saman gegnt skyldum sem krónprins og staðgengill konungs, svo að honum voru málefni Íslands vel kunnug, og hafði hann fengið meiri áhuga á Íslandi og Íslendingum en títt var um Danakonunga.
Hannes Hafstein hafði kynnst Friðriki nokkuð, og eftir jarðarför Kristjáns IX. dvaldi hann um skeið í Kaupmannahöfn, einkum til að ræða við hinn nýja konung um málefni Íslands, og kom þeim vel saman. Báðum var kappsmál að koma á gagnkvæmum skilningi og varanlegum vináttutengslum milli þjóðanna tveggja.
Hannes hafði talið í fyrstu að heimastjórnin væri nægilegt sjálfstæðisskref í bili; Íslendingar ættu að una við hana um sinn og einbeita sér að verklegum og félagslegum framfaramálum. En stórhugur landsmanna og bjartsýni óx ört á árunum kringum 1904, og þar með sjálfstæðishugur þeirra og óþolinmæði gagnvart dönskum yfirráðum. Hannes fann því brátt að heimastjórn í „sérmálum“ Íslands, á grundvelli dönsku stöðulaganna frá 1871, dygði ekki til að íslenskt almenningsálit gæti litið jákvæðum augum á tengsl landsins við Danmörku. Þar þyrfti að leggja nýjan grundvöll, ekki valdboðinn af herraþjóðinni heldur umsaminn af jafnréttháum aðilum, sem færi miklu nær skilningi Íslendinga á þjóðlegum rétti sínum. Konungur var sama sinnis. Til að Íslendingar gætu til frambúðar unað tengslunum við Danmörku vildi hann vinna það til að veita þeim meira formlegt sjálfstæði en Danir höfðu nokkru sinni tekið í mál.
Fyrsta skrefið, sem Friðrik konungur beitti sér fyrir og fékk ríkisstjórn og þing Danmerkur til að standa að með sér, var að bjóða öllu Alþingi í kynnisferð til Danmerkur þá um sumarið. Stjórnarandstaðan íslenska hikaði í fyrstu við að þiggja boðið, en einn reyndasti leiðtogi hennar, Skúli Thoroddsen, tók af skarið um að taka vel vinsamlegu boði konungs. Af 40 þingmönnum fóru 35 í ferðina, allir sem gátu komið því við. Tólf daga nutu þingmennirnir gestrisni Dana, ferðuðust um landið og sátu veislur með dönskum ráðamönnum. Þingmannaförin var notuð til að hefja óformlegar viðræður um samningagerð og umbætur á sambandi landanna, og skyldi henni fylgt eftir með Íslandsferð konungs og danskra ráðamanna sumarið eftir.
Samningaferlið, sem hófst með þingmannaförinni 1906, átti eftir að bíða margan afturkipp, en á tólf árum leiddi það til niðurstöðu sem fáa óraði fyrir í upphafi: fullveldis Íslands 1918.
Í þingmannaförinni til Danmerkur 1906, sem ráðherra og þingmenn Íslands fóru í boði konungs og ríkisþings Dana, boðaði Friðrik konungur VIII komu sína til Íslands sumarið eftir. Alþingi endurgalt gestrisnina með því að bjóða jafnmörgum dönskum þingmönnum til Íslands með konungi. Í föruneyti hans voru tignarmenn og frammámenn í dönsku þjóðlífi, þar á meðal fjármálamenn sem tengdust ráðagerðum um að fjárfestingar Dana í íslensku atvinnulífi, og í hópi þingmannanna var forsætisráðherra Dana, I. C. Christensen.
Í lok júlí 1907, um miðjan þingtíma Alþingis, komu gestirnir til Reykjavíkur á tveimur skipum og herskip til fylgdar. Fyrir Íslendinga var konungskoman stór stund. Barnungur sjónarvottur minntist þess síðar hvað honum fannst „skrúðganga gegnum bæinn, með konung og Hannes Hafstein í fylkingarbrjósti, óumræðilega stórkostleg, og sólin aldrei hafa skinið yfir jörðina með þvílíkri birtu.“
Konungskoman var líka stórframkvæmd fyrir Íslendinga, sem vildu tjalda því sem til var að veita gestunum viðeigandi og eftirminnilegar móttökur. Frá Reykjavík var farið með gestina í vikuferð á hestum um Suðurland. Hátíð var haldin á Þingvöllum, líkt og við fyrstu konungsheimsókn til Íslands 1874, með nær sex þúsundum gesta. Þúsundir fögnuðu líka konungi á héraðshátíð Sunnlendinga við Þjórsárbrú. Leiðin þangað frá Þingvöllum lá hjá náttúruperlunum Geysi og 
Gullfossi. Þar var á fossbrúninni skálað í kampavíni fyrir „framtíð Íslands sem iðnaðarlands“, enda voru auðlindir Íslands mjög í brennidepli ferðarinnar, bæði fiskimið, orkulindir og víðlendar sveitir með stórkostlegum möguleikum til búskapar. Vegir voru ruddir og ár brúaðar til að greiða ferð gestanna og gera vagnfært með farangur þeirra, skálar reistir handa þeim að gista í, en Íslendingum dugðu tjöld. Haldnar voru daglegar veislur með 
meiri viðhöfn en sést hafði í landinu, og þótti bindindismönnum, sem mynduðu öfluga hreyfingu í landinu, nóg um vínveitingarnar. Á heimleið frá Reykjavík heimsótti konungur kaupstaði hinna landsfjórðunganna: Ísafjörð, Akureyri og Seyðisfjörð.
Hinn pólitíski stórviðburður konungskomunnar var ríkisráðsfundur í Reykjavík (það var í eina sinn sem ríkisráð 
Danmerkur kom saman á Íslandi) þar sem konungur skipaði forsætisráðherra Dana og ráðherra Íslands ásamt fulltrúum flokkanna á báðum þingum í samninganefnd um tengsl landanna. Ætlunin var að í stað stöðulaganna kæmu sambandslög, samþykkt af báðum þjóðþingunum. Það gekk eftir, en ekki fyrr en 1918, eftir miklar sviptingar og árekstra, bæði í samningum þjóðanna og milli fylkinga í íslenskum stjórnmálum. Töfin kom þó ekki svo mjög að sök. Í raun tryggði heimastjórnin Íslendingum sjálfstæði í flestu því sem á reyndi, og fram til 1918 urðu breyttar aðstæður og tíðarandi til þess að styrkja mjög samningsstöðu Íslands sem þá náði að verða sérstakt og fullvalda konungsríki.
