Heimastjórn í hundrað ár  -  1904 - 2004

Fyrsta eintak ritsins Forsætisráðherrar Íslands ? ráðherrar Íslands og forsætisráðherrar í 100 ár var afhent Davíð Oddssyni forsætisráðherra í Þjóðmenningarhúsi þriðjudaginn 14. september 2004. Ritið var gefið út í tilefni 100 ára afmælis heimastjórnar.

Málþing í Salnum í Kópavogi var haldið þann 17. mars 2004 í tilefni 100 ára afmæli heimastjórnar í samstarfi forsætisráðuneytis, Kvenréttindafélags Íslands og Háskóla Íslands; Rannsóknastofu í kvenna- og kynjafræðum og Stofnunar stjórnsýslufræða og stjórnmála.

Sýning á munum og skjölum í Amtsbókasafninu á Akureyri

Björn Bjarnason, dómsmálaráðherra, afhenti forsætisráðherra Davíð Oddssyni fyrstu bindi sögu Stjórnarráðs Íslands 1964-2004 í tilefni 100 ára afmælis heimastjórnar á Íslandi þann 1. febrúar síðastliðinn. Þrjú bindi koma út á árinu og voru tvö fyrri bindin afhent ráðherra. Agnar Klemens Jónsson skrifaði sögu stjórnarráðsins 1904-1964 og er hið nýja verk framhald þess.

Leikarar fluttu brot úr leikritum, lásu ljóð og flyttu ýmsa texta frá árunum 1904 ? 1918 á hátíðarsýningu í Þjóðleikhúsinu 30. janúar.

Þann 12. janúar 2004 afhenti Guðni Ágústsson, landbúnaðarráðherra, Þjóðmenningarhúsinu til varðveislu skrifborð Hannesar Hafstein, fyrsta íslenska ráðherrans.  Guðríður Sigurðardóttir, forstöðumaður Þjóðmenningarhúss tók við skrifborðinu en það er í anddyri á 1. hæð hússins.

1. febrúar 1904 markaði tímamót í sjálfstæðisbaráttu Íslands við Danmörku. Heimastjórn, fyrsta íslenska landsstjórnin, sem fór með sérmál Íslands í umboði Alþingis, var stofnuð og með henni komst á þingræði í landinu. Skjaldarmerki Íslands varð samkvæmt konungsúrskurði hvítur fálki á bláum feldi. Heimastjórnartímabilið náði til 1. desember 1918.

Heimastjórn 100 ára Land mitt. Þú ert sem órættur draumur, óráðin gáta, fyrirheit. Svo orti Hannes Hafstein í upphafi árs 1909 á skipsfjöl er hann kom af konungsfundi. Þjóðin hafði þá hafnað tillögum í sambandsmálinu sem Hannes hafði bundið miklar vonir við, og nú var framtíðin í sjálfstæðismálinu óráðin. Hannes Hafstein stóð í fremstu röð íslenskra stjórnmála á einum mestu umskiptatímum í sögu íslenskrar þjóðar.

Íslandspóstur minntist aldarafmælis heimastjórnar á Íslandi með veglegri útgáfu frímerkja og myntbréfs þann 15. janúar síðastliðinn. Upphaf heimastjórnar 1904 er ásamt fullveldi á grundvelli konungssambands við Dani 1918 og stofnun íslenska lýðveldisins 1944 mikilvægasti áfanginn í sjálfstæðisbaráttu Íslendinga á 20. öldinni. Í tilefni afmælisins komu út frímerki og smáörk með mynd af Hannesi Hafstein, fyrsta ráðherra Íslands. Á smáörkinni var hvíti Íslandsfálkinn í silfurlit á bláum grunni. Fálkinn var skjaldarmerki Íslands frá 1903-1919. Þetta var í fyrsta sinn sem silfur var notað sem fimmti litur við prentun frímerkja á Íslandi. Verðgildi smáarkar og frímerkis er 150 krónur.

Davíð Oddsson, forsætisráðherra, opnaði í dag vefsíðu í tilefni þess að 100 ár eru liðin frá því Íslendingar fengu heimastjórn. Athöfnin fór fram í Þjóðmenningarhúsinu við Hverfisgötu. Íslendingar tóku stjórn eigin mála í hendur árið 1904, þingræði var fest í sessi og Stjórnarráð Íslands stofnað. Reykjavík varð höfuðborg Íslands. Flutningur framkvæmdavaldsins til landsins markaði þáttaskil og var stærsta skrefið í baráttu þjóðarinnar fyrir fullveldi.

Halldór Ásgrímsson, utanríkisráðherra, afhjúpaði minnisvarða um Hannes Hafstein við Fischershús að Mánagötu 1 á Ísafirði, laugardaginn 17. janúar.