Myndbönd og fréttir
Vefsíða heimastjórnar 1904-1918
Davíð Oddsson, forsætisráðherra, opnaði í dag vefsíðu í tilefni þess að 100 ár eru liðin frá því Íslendingar fengu heimastjórn. Athöfnin fór fram í Þjóðmenningarhúsinu við Hverfisgötu. Íslendingar tóku stjórn eigin mála í hendur árið 1904, þingræði var fest í sessi og Stjórnarráð Íslands stofnað. Reykjavík varð höfuðborg Íslands. Flutningur framkvæmdavaldsins til landsins markaði þáttaskil og var stærsta skrefið í baráttu þjóðarinnar fyrir fullveldi.
Fyrsti ráðherrann var þjóðkunnur og dáður, Hannes Hafstein, skáld og sýslumaður á Ísafirði.
Farsæld og manndáð einkenndi þjóðlífið í birtingu nýrrar aldar. Heimastjórn markaði þáttaskil í atvinnulífi þjóðarinnar; fyrsti togarinn kom til landsins – togaraöld rann í garð; vélar voru settar í vélbáta; fyrsta bílnum var ekið um götur Reykjavíkur; fyrsta rafstöðin tendraði rafmagnsljós; Íslandsbanki hóf að veita erlendu fjármagni til stórhuga útvegsmanna og uppbyggingar atvinnulífsins. Með lagningu sæstrengs árið 1906 var einangrun þjóðarinnar rofin, landsmenn tóku verslun í eigin hendur. Hafnargarðurinn í Reykjavík var lagður, járnbraut frá Öskjuhlíð.
Íslendingum óx hugur og metnaður á öllum sviðum þjóðlífsins. Þeir reistu glæsilegt safnahús, listamenn hösluðu sér völl, rithöfundar gerðu garðinn frægan. Menntun var metnaðarmál. Lærða skólanum var árið 1904 breytt í menntaskóla, sem var opinn stúlkum jafnt sem piltum. Fræðslulögin 1907 tryggðu börnum fjögurra ára skólagöngu. Háskóli Íslands var stofnaður árið 1911. Samþykkt voru lög um fullt jafnrétti kynjanna til skólagöngu og opinberra embætta. Konur fengu kosningarrétt til sveitastjórna og 19. júní 1915 var kosningaréttur kvenna til Alþingis bundinn í stjórnarskrá. Heimastjórnin markaði djúp spor í menntun þjóðarinnar og réttindabaráttu kvenna.
Á síðari hluta 19. aldar hafði fimmtungur íslensku þjóðarinnar flust til Norður-Ameríku í leit tækifæra. En á þremur árum, frá 1903 til 1906 – á sama tíma og evrópskum vesturförum fjölgaði – fækkaði íslenskum vesturförum úr 800 á einu ári í tæpt hundrað. Íslendingar þurftu ekki lengur að líta til annarrar heimsálfu í leit tækifæra fyrir sig og börn sín. Heimastjórn 1904 varðaði leiðina til fullveldis 1. desember 1918.
Á slóðinni www.heimastjorn.is er sagan rakin í máli og myndum. Fjölmargir hafa lagt gjörva hönd á plóginn; Erla Huld Hákonardóttir, Guðjón Friðriksson, Guðmundur Magnússon, dr. Guðni Jóhannesson, Helgi Skúli Kjartansson, Júlíus Hafstein, Silja Aðalsteinsdóttir og Sumarliði Ísleifsson. Margmiðlunarfyrirtækið Birtingaholt hefur annast um gerð síðunnar.
Fréttatilkynning 26. janúar 2004.
Upplýsingar: Júlíus Hafstein,
545 8400 – 899 3730.
