Löggjafarstarf
Eitt af því sem hvatti Íslendinga til að berjast fyrir innlendum ráðherra var sú trú að athafnasamari stjórn í nánari tengslum við Alþingi myndi stuðla að virkara löggjafarstarfi. Það gekk eftir. Fyrstu þingum heimastjórnartímans tókst að koma í lög óvenjulegum fjölda stórmála. Sum voru undirbúin á vegum þingsins sjálfs, annaðhvort af milliþinganefndum eða einstökum mönnum, þó að ráðherra legði þau svo fram á þingi. En hið nýja stjórnarráð í Reykjavík var líka afkastamikið við að búa mál til þings.
Á þremur þingum, 1905, 1907 og 1909, voru 96 stjórnarfrumvörp afgreidd sem lög. Þar á meðal var ný heildarlöggjöf um nokkur grundvallarsvið samfélagsgerðarinnar: um fátækraframfæri og um sveitarstjórnir 1905 ásamt margvíslegri löggjöf um landbúnað; fræðslulög og vegalög 1907 ásamt syrpu af lögum um málefni presta og safnaða; og 1909 lög um almennan ellistyrk.
Fyrsta þing heimastjórnarinnar ákvað að reisa geðveikrahælið á Kleppi sem tók til starfa 1907. Það var fyrsta sjúkrastofnunin sem reist var og rekin alfarið af landsjóði, til þess ætluð að létta brýnum vanda af heimilum geðsjúklinga og búa þeim mannsæmandi gæslu, fremur en í von um eiginlegar lækningar. Sama þing setti lög um byggingu Safnahússins í Reykjavík sem var fullbúið 1909, veglegasta skrauthýsi Reykjavíkur. Sú framkvæmd er táknræn fyrir þann metnað sem Íslendingar tengdu við bókmenningu sína og fræðistörf. Þessi þing settu líka lög um stofnun einstakra skóla, þar á meðal Háskóla Íslands 1909, en hann tók til starfa tveim árum síðar.
Einhver róttækasta löggjöf þingsins 1909, sett í samræmi við niðurstöðu þjóðaratkvæðagreiðslu árið áður, bannaði áfengi í landinu. Bannið kom að fullu til framkvæmda 1915 og stóð sjö ár án tilslakana, en sterkir drykkir voru bannaðir í 20 ár.
Stjórnarfrumvörp hafa jafnan átt greiðari leið gegnum þingið en þingmannafrumvörp. Það fer þó mjög eftir því hve traustur meirihluti stendur að stjórninni. Þannig áttu frumvörp Hannesar Hafstein næsta erfitt uppdráttar á þinginu 1913, alls ólíkt fyrstu stjórnarárum hans. En jafnvel þegar best lét áttu sum þingmál hans litlu fylgi að fagna. Það á ekki síst við um frumvarp til nýrrar kjördæmaskipunar sem hann flutti tvívegis og stefndi að afnámi ein- og tvímenningskjördæma, en í staðinn kæmu stærri kjördæmi með nokkra þingmenn hvert. Meira en hálf öld leið áður en slík skipan komst á með kjördæmabreytingunni 1958.
